Özet
TÜRK KÜLTÜRÜNDE AĞAÇ KÜLTÜ VE TÜRK MASALLARINDAKİ YANSIMALARI
Ağaç, Türk kültüründe yalnızca doğal çevrenin bir parçası olarak değil, aynı zamanda yaşamı, bereketi, sürekliliği ve doğayla uyumu simgeleyen önemli bir kültürel unsur olarak kabul edilmektedir. Ağaç kültü, Türk kültüründe yaşam, bereket, kutsallık ve sürekliliği simgeleyen en eski kültürel unsurlardan biridir. Bu çalışmada, Türk masallarında yer alan ağaç motifinin ağaç kültüyle ilişkili görünümleri ve anlatı içerisindeki işlevleri ele alınmıştır. Türk kültüründe gündelik yaşamdan inanç sistemlerine, mitolojik tasavvurlardan sözlü anlatı geleneğine kadar farklı alanlarda karşılık bulan ağaç, masallarda da çeşitli anlam ve işlevlerle karşımıza çıkmaktadır. İncelenen masal örneklerinde ağaç; sığınma ve korunma, beslenme, bereket, şifa, olağanüstülük, gizem ve geçiş gibi farklı işlevler üstlenmekte; bazı anlatılarda ise olayların gelişimini doğrudan etkileyen bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Konuşan, olağanüstü meyveler veren, kendini yenileyen, gizli varlıklara veya olağanüstü mekânlara ulaşmayı sağlayan ağaç tasvirleri, motifin sıradan bir tabiat unsuru olmanın ötesinde anlamlandırıldığını göstermektedir. Ağacın meyve, yaprak, dal, gövde ve kovuk gibi farklı unsurlarının anlatı içinde işlev kazanması da bu motifin çeşitli kültürel çağrışımlarla ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır. Masallardaki söz konusu örnekler, Türk kültüründe ağaca atfedilen kutsallık, koruyuculuk, yaşam, bereket ve şifa gibi anlamların sözlü anlatı geleneğinde farklı biçimlerde sürdürüldüğünü göstermektedir. Ağaç motifi, Türk masallarında hem anlatının gelişimine katkı sağlayan işlevsel bir unsur hem de kültürel bellekteki ağaç kültüne ilişkin tasavvurların aktarımını
Anahtar Kelimeler
Masal, ağaç, kült, kültür, ağaç kültü.