AHMED YÜKSEL ÖZEMRE’NİN HASRETİNİ ÇEKTİĞİM ÜSKÜDAR ADLI ESERİNDE ÜSKÜDAR MAHALLE KÜLTÜRÜNDE ÂDÂB-I MUÂŞERETİN DİLSEL GÖRÜNÜMLERİ: HİTAP BİÇİMLERİ ve KALIP SÖZLER
(LINGUISTIC REPRESENTATIONS OF SOCIAL ETIQUETTE IN ÜSKÜDAR NEIGHBOURHOOD CULTURE: FORMS OF ADDRESS AND FORMULAIC EXPRESSIONS IN AHMED YÜKSEL ÖZEMRE’S HASRETİNİ ÇEKTİĞİM ÜSKÜDAR
)
|
Yazar
|
:
Dr. Öğr. Üyesi Zeynep Ateşal
|
|
|
Türü |
:
Telif
|
|
Baskı Yılı |
:
|
|
Sayı |
:
|
|
Sayfa |
:
|
Özet
Bu çalışmada Ahmed Yüksel Özemre’nin Hasretini Çektiğim Üsküdar adlı eserinde yer alan âdâb-ı muâşeret unsurlarının dilsel görünümleri incelenmektedir. Çalışmanın amacı, eski Üsküdar mahalle kültüründe önemli bir yere sahip olan âdâb-ı muâşeret anlayışının hitap biçimleri ve kalıp sözler aracılığıyla dile nasıl yansıdığını ortaya koymaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülmüş; veri toplama yöntemi olarak doküman incelemesinden, verilerin çözümlenmesinde ise içerik analizinden yararlanılmıştır. Eserde yer alan selamlaşma ve hâl-hatır sorma ifadeleri, hitap biçimleri, dua ve temenni kalıpları, misafirlik ve ikram ifadeleri, esnaf ve ticaret hayatına ilişkin kalıp sözler, hasta ziyareti ve taziye ifadeleri ile Üsküdarlılık ve sosyal nezâket unsurları değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda hitap biçimleri ve kalıp sözlerin yalnızca iletişimsel işlevler üstlenmediği; saygı, nezâket, dayanışma, toplumsal aidiyet ve kültürel hafızanın aktarılmasında da önemli roller oynadığı belirlenmiştir. Eserdeki dilsel unsurların eski Üsküdar mahalle kültürünün sosyal yapısını, değerler sistemini ve kişiler arası ilişki biçimlerini yansıttığı görülmüştür. Bu yönüyle çalışma, dil-kültür ilişkisi çerçevesinde âdâb-ı muâşeretin dilsel boyutunu ortaya koymayı ve pragmatik, sosyodilbilimsel ve kültürel incelemelere katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Ahmed Yüksel Özemre, Hasretini Çektiğim Üsküdar, âdâb-ı muâşeret, hitap biçimleri, kalıp sözler, söz-eylem kuramı, nezâket kuramı
Abstract
This study examines the linguistic representations of social etiquette in Ahmed Yüksel Özemre’s Hasretini Çektiğim Üsküdar. It aims to reveal how the understanding of social etiquette, which held an important place in the neighbourhood culture of old Üsküdar, is reflected in language through forms of address and formulaic expressions. The research was conducted within a qualitative framework; document analysis was used for data collection and content analysis for the analysis of the data. The study evaluates greetings and enquiries about well-being, forms of address, prayers and good wishes, expressions related to hospitality and offering refreshments, formulaic expressions used in commercial life, expressions associated with visits to the sick and condolences, and elements reflecting Üsküdar identity and social politeness. The findings show that forms of address and formulaic expressions perform not only communicative functions but also important roles in conveying respect, politeness, solidarity, social belonging, and cultural memory. The linguistic elements in the work reflect the social structure, value system, and interpersonal relations of old Üsküdar neighbourhood culture. In this respect, the study seeks to reveal the linguistic dimension of social etiquette within the relationship between language and culture and to contribute to pragmatic, sociolinguistic, and cultural studies.
Keywords
Ahmed Yüksel Özemre, Hasretini Çektiğim Üsküdar, social etiquette, forms of address, formulaic expre