TÜRK KÜLTÜRÜNDE AĞAÇ KÜLTÜ VE TÜRK MASALLARINDAKİ YANSIMALARI
(THE TREE CULT IN TURKISH CULTURE AND ITS REFLECTIONS IN TURKISH FOLKTALES
)
|
Yazar
|
:
Prof. Dr. Nedim Bakırcı
, Dr. Tuğba ELLİ
|
|
|
Türü |
:
Telif
|
|
Baskı Yılı |
:
|
|
Sayı |
:
|
|
Sayfa |
:
|
Özet
Ağaç, Türk kültüründe yalnızca doğal çevrenin bir parçası olarak değil, aynı zamanda yaşamı, bereketi, sürekliliği ve doğayla uyumu simgeleyen önemli bir kültürel unsur olarak kabul edilmektedir. Ağaç kültü, Türk kültüründe yaşam, bereket, kutsallık ve sürekliliği simgeleyen en eski kültürel unsurlardan biridir. Bu çalışmada, Türk masallarında yer alan ağaç motifinin ağaç kültüyle ilişkili görünümleri ve anlatı içerisindeki işlevleri ele alınmıştır. Türk kültüründe gündelik yaşamdan inanç sistemlerine, mitolojik tasavvurlardan sözlü anlatı geleneğine kadar farklı alanlarda karşılık bulan ağaç, masallarda da çeşitli anlam ve işlevlerle karşımıza çıkmaktadır. İncelenen masal örneklerinde ağaç; sığınma ve korunma, beslenme, bereket, şifa, olağanüstülük, gizem ve geçiş gibi farklı işlevler üstlenmekte; bazı anlatılarda ise olayların gelişimini doğrudan etkileyen bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Konuşan, olağanüstü meyveler veren, kendini yenileyen, gizli varlıklara veya olağanüstü mekânlara ulaşmayı sağlayan ağaç tasvirleri, motifin sıradan bir tabiat unsuru olmanın ötesinde anlamlandırıldığını göstermektedir. Ağacın meyve, yaprak, dal, gövde ve kovuk gibi farklı unsurlarının anlatı içinde işlev kazanması da bu motifin çeşitli kültürel çağrışımlarla ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır. Masallardaki söz konusu örnekler, Türk kültüründe ağaca atfedilen kutsallık, koruyuculuk, yaşam, bereket ve şifa gibi anlamların sözlü anlatı geleneğinde farklı biçimlerde sürdürüldüğünü göstermektedir. Ağaç motifi, Türk masallarında hem anlatının gelişimine katkı sağlayan işlevsel bir unsur hem de kültürel bellekteki ağaç kültüne ilişkin tasavvurların aktarımını
Anahtar Kelimeler
Masal, ağaç, kült, kültür, ağaç kültü.
Abstract
In Turkish culture, the tree is regarded not merely as a part of the natural environment but also as a significant cultural element symbolizing life, abundance, continuity, and harmony with nature. The tree cult is one of the oldest cultural elements in Turkish culture, symbolizing life, abundance, sanctity, and continuity. This study examines the manifestations of the tree motif found in Turkish folktales specifically in relation to the tree cult and its functions within the narrative. The tree, which holds significance across various spheres of Turkish culture ranging from daily life and belief systems to mythological concepts and the oral storytelling tradition also appears in folktales with diverse meanings and functions. In the folktales examined, the tree assumes various functions such as providing refuge and protection, sustenance, abundance, healing, the extraordinary, mystery, and a means of transition while in some narratives, it emerges as an element that directly influences the unfolding of events. Depictions of trees that speak, bear extraordinary fruit, regenerate themselves, or grant access to hidden beings or extraordinary realms demonstrate that this motif is imbued with significance far beyond that of a mere element of nature. In the folktales examined, the tree assumes various functions such as providing refuge and protection, sustenance, abundance, healing, the extraordinary, mystery, and a means of transition while in some narratives, it emerges as an element that directly influences the unfolding of events.
Keywords
Fairy tale, tree, cult, culture, tree cult.