Özet
HZ. ALİ CENKNÂMELERİ GELENEĞİNDE KESİK BAŞ DESTANI’NIN YENİ BİR NÜSHASI
Türk-İslâm edebiyatının sözlü ve yazılı anlatı geleneğinde önemli bir yere sahip olan Hz. Ali merkezli cenknâmeler, hem dinî inanç dünyasının hem de epik-destanî tahayyülün şekillenmesinde belirleyici rol oynamıştır. Bu anlatılar arasında müstesna bir yere sahip olan “Kesik Baş Destanı”, olağanüstü motifleri, dramatik kurgusu ve halk muhayyilesinde güçlü karşılık bulan kahramanlık temasıyla yüzyıllar boyunca geniş bir coğrafyada dolaşımda kalmıştır. Elden ele aktarılan bu metinler, sözlü kültür ortamında sürekli yeniden üretilmiş; yazıya geçirildiklerinde ise istinsah eden müstensihlerin dilsel, biçimsel ve estetik tercihleri doğrultusunda farklı varyantlar kazanmıştır.
Bu çalışma, Ankara Millî Kütüphane’de kayıtlı 06 Mil Yz FB Cönk 164 numaralı cönkte yer alan ve şimdiye kadar müstakil olarak değerlendirilmemiş bir “Kesik Baş Destanı” nüshasını ilim dünyasına tanıtmayı amaçlamaktadır. İncelemeye konu olan metin, hacmi, vezin yapısı, dil özellikleri ve istinsah müdahaleleriyle destanın bilinen diğer nüshalarından ayrılmakta; bu yönüyle varyantlaşma sürecinin daha yakından izlenmesine imkân tanımaktadır. Çalışmada söz konusu nüsha; metin tanıtımı, vezin ve dil özellikleri bakımından ele alınarak, Hz. Ali cenknâme geleneğinin tarihsel ve kültürel sürekliliğine dair yeni veriler sunmayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Cenknâme, Hz. Ali, Kirdeci Ali, Kesik Baş Destanı, Cönk.