Özet
KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE BİR SEVGİLİ ARKETİPİ: ZALİM ve ŞUH GÜZEL LÛLÎ (LÛLÛ, LÜ’LÜ’, LÜ’Lİ’)
İnsanın güzele ve güzelliğe temayülü onun yaratılışında var olan hasletlerdendir. Beğenme duygusunun tezahürü olan sanatın başat izleği, sevgi ve aşktır. Bu durum, klasik edebiyatımız için de geçerlidir.
Klasik Türk şiirinde sevgi ve aşk; âşık, sevgili ve rakip arasındaki ilişkiler örüntüsüdür. Bu örüntüde temel unsur sevgilidir. Klasik edebiyatımızda farklı hayal ve tasavvurlara konu olan sevgili; beşerî aşktan ilahi aşka kolayca evirilebilen geniş bir çerçevede ele alınmış, tabiattaki tüm güzelliklerle ilişkilendirilebilen ideal bir varlık olarak konumlandırılmıştır.
Lûlî (lûlû, lü’lü’, lü’li’) klasik Türk şiirinde hem zarif, şuh ve cezbedici hem de zalim, savaşçı, korkusuz ve merhametsiz oluşu sebebiyle dikkati çeken bir sevgili tipidir. Genel olarak klasik Türk şiirindeki sevgili de zarif, şuh, zalim ve cefakârdır. Bu bakımdan lûlî (lûlû, lü’lü’, lü’li’), klasik Türk şiirindeki sevgilinin arketipi olarak görülebilir mi? Klasik Türk şiirindeki sevgili imajı nasıl oluşmuştur ve bu sevgilinin kökeni nereye dayanmaktadır? Bu sorulara cevap aramak çalışmanın amaçları arasındadır.
Makalede öncelikle klasik edebiyatımızdaki sevgili hakkında genel bilgi verilmekte, ardından lûlînin (lûlû, lü’lü’, lü’li’) anlamı, tarihî, mitolojik ve arketipsel boyutu açıklanmaktadır. Klasik Türk şiirinin batı ve doğu sahasına ait pek çok divanın tarandığı bu çalışmada lûlînin (lûlû, lü’lü’, lü’li’) şairler tarafından hangi tasavvurlara konu edildiği tetkik edilmekte, elde edilen veriler ışığında bazı çıkarımlarda bulunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
: Klasik Türk edebiyatı, Arketip, Sevgili, Savaşçı Güzel İmgesi, Lûlî (Lûlû, Lü’lü’, Lü’li’).