Özet
MOĞOL ŞAMANİZMİ’NDE ŞAMAN-RUH İLİŞKİSİ
Moğol Şamanizm'i, uluslararası literatürde özellikle antropoloji ve dinler tarihi alanlarında kapsamlı biçimde ele alınmış olmasına karşın, Türkiye’deki halk bilimi çalışmalarında doğrudan saha verilerine dayalı ve şamanın algı dünyasını merkeze alan araştırmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, Moğolistan’ın Ulaanbaatar, Hövsgöl, Bayan Ölgiy bölgelerinde gerçekleştirilen saha araştırmasına dayanan özgün verilerden hareketle Moğol Şamanizm’i, şaman-ruh ilişkisi ve şamanın yetkinleşme süreci bağlamında halk bilim disiplini çerçevesinde ele alınmıştır. Görüşme yaptığımız şamanların anlatıları üzerinden ruhların eğitici ve yönlendirici rolü, soy hattı üzerinden kurulan süreklilik, ruhlarla temasın bedensel ve algısal boyutu ile kehanet ve şifa pratiklerinin nasıl anlamlandırıldığı incelenmiştir. Ayrıca şamanın ritüel süreçlerde ruhlarla kurduğu ilişkinin, onun otoritesini ve toplumsal konumunu nasıl şekillendirdiği değerlendirilmiştir. Bulgular, Moğol Şamanizm'inde yetkinleşmenin ruhlar üzerinde kurulan bir denetimden ziyade, ruhsal yönlendirmeye açıklık geliştirme süreci olarak algılandığını göstermektedir. Şaman, bağımsız bir güç odağı olmayıp ruh-soy-beden ilişkisi içinde konumlanan ilişkisel bir özne olarak ortaya çıkmaktadır. Çalışmada, otoritenin kontrol ve egemenlikten ziyade ruhsal rehberlik üzerinden kurulduğuna yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Moğol Şamanizm’i, Şaman-Ruh İlişkisi, Ata Ruhları, Şamanik Ritüeller, Halkbilimi