Özet
MANİSA TÜRKÜLERİNİN DİLBİLİMSEL GÖRÜNÜMÜ (Ses, Yapı, Anlam ve Kültür Bağlamında Disiplinler Arası Bir İnceleme)
Manisa ve çevre ilçelerinden derlenen türkü metinleri, bölgenin dil dizgesini ve toplumsal belleğini eşzamanlı olarak taşıyan bir veri alanı sunar. Bu çalışma, söz konusu külliyatı sekiz düzeyde çözümlemektedir: tematik, fonetik, morfolojik, semantik, leksikolojik, sosyolengüistik, psikolinguistik ve kültürdilbilim. Çözümlemenin kuramsal dayanağını, türküyü söz-ezgi bütünlüğü içinde tanımlayan Eroğlu (2017), türkü dilini tarihsel bir tanıklık alanı olarak ele alan Akar (2018) ve türkü metinlerini ağız araştırmalarının birincil malzemesi sayan Demir (2014) oluşturmaktadır. İnceleme, Manisa türkülerinde söz başı ötümlüleşme (k- > g-), ünlü daralması, tezlik eki yoğunluğu, edat kaynaşması, mecaz temelli anlam örgüsü ve arkaik sözvarlığı katmanı gibi belirgin dilsel örüntüler saptamıştır. Bu örüntüler, yalnızca yöresel bir söyleyiş farkına değil, Batı Anadolu ağızlarının dizgesel özelliklerine de işaret etmektedir. Toplumsal düzeyde ise türküler; evlilik normlarını, cinsiyet rollerini, yer aidiyetini ve modern kurumların halk yaşamına girişini kayıt altına almaktadır. Bulgular bir bütün olarak, Manisa türkülerinin dil ile kültürün kesiştiği noktada duran, çok işlevli bir belge türü olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma nitel içerik analizine ve örnek dize çözümlemesine dayalı betimsel bir yaklaşım benimsemiştir.
Anahtar Kelimeler
Manisa türküleri, dilbilimsel görünüm, ağız, sözvarlığı, kültürdilbilim, sosyolengüistik, halk edebiyatı.