HZ. ALİ CENKNÂMELERİ GELENEĞİNDE KESİK BAŞ DESTANI’NIN YENİ BİR NÜSHASI
(A NEW MANUSCRIPT OF THE EPIC OF CUT HEAD IN THE TRADITION OF HZ. ALI CENK-NAMES
)
|
Yazar
|
:
Doç. Dr. Kenan BOZKURT
, Zübeyir Türe
|
|
|
Türü |
:
Telif
|
|
Baskı Yılı |
:
14
|
|
Sayı |
:
44
|
|
Sayfa |
:
123-155
|
Özet
Türk-İslâm edebiyatının sözlü ve yazılı anlatı geleneğinde önemli bir yere sahip olan Hz. Ali merkezli cenknâmeler, hem dinî inanç dünyasının hem de epik-destanî tahayyülün şekillenmesinde belirleyici rol oynamıştır. Bu anlatılar arasında müstesna bir yere sahip olan “Kesik Baş Destanı”, olağanüstü motifleri, dramatik kurgusu ve halk muhayyilesinde güçlü karşılık bulan kahramanlık temasıyla yüzyıllar boyunca geniş bir coğrafyada dolaşımda kalmıştır. Elden ele aktarılan bu metinler, sözlü kültür ortamında sürekli yeniden üretilmiş; yazıya geçirildiklerinde ise istinsah eden müstensihlerin dilsel, biçimsel ve estetik tercihleri doğrultusunda farklı varyantlar kazanmıştır.
Bu çalışma, Ankara Millî Kütüphane’de kayıtlı 06 Mil Yz FB Cönk 164 numaralı cönkte yer alan ve şimdiye kadar müstakil olarak değerlendirilmemiş bir “Kesik Baş Destanı” nüshasını ilim dünyasına tanıtmayı amaçlamaktadır. İncelemeye konu olan metin, hacmi, vezin yapısı, dil özellikleri ve istinsah müdahaleleriyle destanın bilinen diğer nüshalarından ayrılmakta; bu yönüyle varyantlaşma sürecinin daha yakından izlenmesine imkân tanımaktadır. Çalışmada söz konusu nüsha; metin tanıtımı, vezin ve dil özellikleri bakımından ele alınarak, Hz. Ali cenknâme geleneğinin tarihsel ve kültürel sürekliliğine dair yeni veriler sunmayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Cenknâme, Hz. Ali, Kirdeci Ali, Kesik Baş Destanı, Cönk.
Abstract
Hz. Ali–centered cenknames, which occupy a significant place in the oral and written narrative tradition of Turkish-Islamic literature, have played a decisive role in shaping both the religious imagination and the epic–heroic worldview of Islamic societies. Among these narratives, The Epic of the Cut Head holds a distinctive position due to its extraordinary motifs, dramatic structure, and heroic theme that resonated deeply within the collective imagination, enabling the text to circulate across a wide geographical area for centuries. Transmitted from hand to hand, such texts were continuously re-created within the oral tradition and, when committed to writing, acquired multiple variants in accordance with the linguistic, formal, and aesthetic preferences of the scribes involved in the process of transcription.
This study aims to introduce to scholarship a previously unexamined manuscript of The Epic of the Cut Head preserved in the manuscript miscellany registered as 06 Mil Yz FB Cönk 164 in the National Library of Ankara. The manuscript under examination differs from other known versions of the epic in terms of its length, metrical structure, linguistic features, and scribal interventions, thereby allowing for a closer observation of the processes of textual variation. By analyzing this manuscript with particular attention to its textual presentation, prosodic characteristics, and linguistic features, the study seeks to provide new insights into the historical continuity and cultural dynamics of the Hz. Ali–centered cenkname tradition.
Keywords
Cenknâme, Hz. Ali, Kirdeci Ali, The Epic of Cut Head, Conk.