ELİAĞA VAHİD’İN GAZELLER ADLI MANZUMESİNDE BAZI KARAKTERİSTİK SES BİLGİSİ HUSUSİYETLERİ
(SOME CHARACTERISTIC PHONOLOGICAL FEATURES OF ELIAĞA VAHİD’S GAZELLER
)
|
Yazar
|
:
Tuğçe Özalp
|
|
|
Türü |
:
Telif
|
|
Baskı Yılı |
:
14
|
|
Sayı |
:
44
|
|
Sayfa |
:
249-263
|
Özet
Azerbaycan Türkçesi; Türkiye Türkçesi, Türkmen Türkçesi ve Gagavuz Türkçesiyle birlikte çağdaş Oğuz grubuna mensup bir Türk şivesidir. Bu şivenin yazı dili ile konuşma dili arasındaki farklılıkları, özellikle edebî metinlerde belirgin biçimde ortaya çıkmaktadır. Bu durum özellikle şiir dilinde vezin ve ahenk unsurlarının yanı sıra ağız özellikleri ve çeşitli ses benzeşmelerinin de etkisiyle zaman zaman ölçünlü Azerbaycan Türkçesi sözlük verilerinden ayrılan fonolojik kullanımların ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilmektedir. XX. yüzyıl Kuzey Azerbaycan Türk edebiyatının önde gelen temsilcilerinden olan Eliağa Vahid’in G?z?ll?r adlı eseri, yazı dili ile şiir dili arasındaki bu farklılıkların izlenebildiği bir metin niteliği taşımaktadır. Bu çalışma, söz konusu eser üzerine hazırlanan Eliağa Vahid G?z?ll?r (10-129 Giriş-İnceleme-Metin-Sözlük-Tıpkıbasım) başlıklı tezde yer alan ses bilgisi incelemesinden hareketle oluşturulmuştur. Çalışmada eserin 10-129. sayfaları arasında yer alan gazellerde görülen ses olayları, yazı dili verilerinden ayrılan biçimler, ağız özellikleri, vezin ve ahenk unsurları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Metinlerde tespit edilen bu fonolojik farklılıklar örnekler üzerinden analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, bazı fonolojik tercihlerin standart yazı dilinden ayrıldığını; buna karşılık vezin, ahenk ve şiir dili geleneğinin bu kullanımların ortaya çıkmasında belirleyici olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Eliağa Vahid, Kuzey Azerbaycan Türkçesi, Fonoloji, Ağız.
Abstract
Azerbaijani Turkish is a Turkic dialect belonging to the contemporary Oghuz group together with Turkey Turkish, Turkmen Turkish and Gagauz Turkish. The differences between the written language and of this dialect become particularly evident in literary texts. In poetry, especially due to the elements of meter and harmony as well as dialectal features and various phonetic assimilations, phonological usages that occasionally differ from the standard Azerbaijani Turkish dictionary forms may emerge. The work G?z?ll?r by Eliaga Vahid, one of the leading representatives of twentieth-century Northern Azerbaijani Turkish literature, constitutes a text in which these differences between written language and poetic language can be observed. This study is based on the phonological analysis presented in the thesis titled Eliaga Vahid G?z?ll?r (10–129 Introduction–Analysis–Text–Dictionary–Facsimile) prepared on the aforementioned work. Within the scope of the study, the phonetic phenomena observed in the gazelles between pages 10–129 of the work have been evaluated in terms of forms that diverge from written language data, dialectal features, and the elements of meter and harmony. The phonological differences identified in the texts have been analyzed through examples. The findings indicate that some phonological preferences deviate from the standard written language; however, meter, harmony and the tradition of poetic language play a determining role in the emergence of these usages.
Keywords
Eliaga Vahid, Northern Azerbaijani Turkish, Phonology, Dialect.