GELENEKSEL TÜRK-İSLAM MİMARİSİNDE ALEMCİLİK SANATI VE BURSA’DA AYHAN SAVUT ÖRNEĞİ
(THE ART OF FLAGS IN TRADITIONAL TURKISH-ISLAMIC ARCHITECTURE AND THE EXAMPLE OF AYHAN SAVUT IN BURSA
)
|
Yazar
|
:
Kürşat Kartal
|
|
|
Türü |
:
Telif
|
|
Baskı Yılı |
:
14
|
|
Sayı |
:
46
|
|
Sayfa |
:
165-182
|
Özet
Geleneksel Türk-İslam mimarisinin kubbe, külah ve minare gibi tepe noktalarında yer alan alemler; tarih boyunca askeri, dini ve sosyal alanlarda birleştirici, sembolik ve estetik birer unsur olmuştur. İslamiyet öncesi tuğ ve bayrak geleneğinden evrilerek mimari bir kimlik kazanan bu yapılar, inanç dünyasının ve yüksek zanaat estetiğinin en somut nişaneleridir. Ancak modern çağın getirdiği endüstrileşme ve seri üretim baskısı, usta-çırak silsilesine dayanan bu geleneksel zanaatı derin bir yapısal krize sürüklemiştir. Bu çalışma, alemlerin tarihsel, morfolojik ve sembolik gelişimini literatür verileri ışığında ele alırken; Bursa’nın yaşayan son alem ustalarından Ayhan Savut ile gerçekleştirilen sözlü tarih görüşmesini odağına almaktadır. Araştırma kapsamında, Savut ailesinin üç kuşaktır sürdürdüğü miras zinciri üzerinden zanaatın teknik incelikleri, el emeğine dayalı üretim metodolojisi ve metalin iklimsel şartlara direnç göstermesini sağlayan "kararmama" sırrı analiz edilmektedir. Ayrıca, Ahilik ve Lonca kültürünün modern dünyadaki sosyo-ekonomik izdüşümleri ile çırak yetiştirme süreçlerinde yaşanan yapısal çıkmazlar ve meslek etiği boyutu derinlemesine incelenerek somut olmayan bu kültürel mirasın korunmasına yönelik çözüm önerileri sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Alem, Ayhan Savut, Ahilik, Bakırcılık, Osmanlı Mimarisi.
Abstract
The finials, located at the apex of domes, conical roofs, and minarets in traditional Turkish-Islamic architecture, have historically served as unifying, symbolic, and aesthetic elements in military, religious, and social spheres. Evolving from the pre-Islamic tradition of banners and flags, these structures have acquired an architectural identity and are the most tangible manifestations of the world of faith and high craftsmanship aesthetics. This study examines the historical, morphological, and symbolic development of finials in light of literature data, while focusing on an oral history interview conducted with Ayhan Savut, one of the last living finial masters in Bursa. Within the scope of the research, the technical intricacies of the craft, the hand-laden production methodology, and the secret of the metal's resistance to tarnishing due to weather conditions are analyzed through the three-generation legacy chain of the Savut family. Furthermore, the socio-economic reflections of the Ahi and Guild culture in the modern world, the structural dilemmas experienced in apprenticeship training processes, and the dimension of professional ethics are examined in depth, and solutions are offered for the preservation of this intangible cultural heritage.
Keywords
Alem, Ayhan Savut, Ahilik, Copperwork, Ottoman Architecture.